Alles over dolfijnen – voor kinderen

Dolfijnen, walvissen en bruinvissen zijn allemaal familie van elkaar, en samen worden ze de walvisachtigen genoemd. Dolfijnen zijn er echt op gebouwd om snel en ver te zwemmen bij het zoeken naar eten. In het wild kunnen ze honderden kilometers per dag zwemmen. Ze halen snelheden van meer dan 50 kilometer per uur en ze kunnen meer dan 100 meter diep duiken. Tuimelaars zijn een soort dolfijnen die ook langs de Nederlandse kust voorkomt. Ze heten natuurlijk zo omdat ze fantastische sprongen kunnen maken.

Wist je dat dolfijnen…

Dolfijn
© WSPA

… net zo slim zijn als peuters?
Wetenschappers hebben uitgezocht dat je de intelligentie van dolfijnen kunt vergelijken met die van menselijke peuters. Dolfijnen weten wie ze zelf zijn, kunnen over dingen nadenken die ze niet kunnen zien en herkennen hun eigen spiegelbeeld – net als mensen.

… kunnen ‘zien’ met hun oren?
Net als de meeste vleermuizen gebruiken dolfijnen geluid om te kunnen zien. Dat wordt echolocatie (of sonar) genoemd – ze maken een geluid en luisteren hoe het weerkaatst tegen de dingen om hen heen. Dolfijnen maken er gebruik van om eten te vinden en om te kunnen rondzwemmen zonder ergens tegenaan te botsen. Als ze onder water jagen op vis, maken sommige dolfijnen ook keiharde klikgeluiden. Zo hard dat kleine visjes en inktvissen in de buurt buiten westen raken. De dolfijnen schrokken hun bewusteloze prooi dan snel naar binnen. Wetenschappers denken dat dolfijnen weinig of niets kunnen ruiken, maar dat ze wel een smaakzintuig hebben.

… met hun kaken luisteren?
Dolfijnen horen geluiden via hun onderkaak. Daar zit een holte, die met vet is gevuld en die geluidsgolven via de kaak naar de middenoorbeentjes doorgeeft. En van daar gaat het signaal naar het gehoorcentrum in hun hersenen.

… door een gat bovenin hun hoofd ademen?
Dolfijnen hebben geen kieuwen (zoals vissen), en daarom kunnen ze onder water niet ademen. Ze moeten naar de oppervlakte komen om lucht in te ademen. Maar dolfijnen ademen niet door hun mond en ze hebben geen neus zoals mensen. In plaats daarvan hebben ze een spuitgat (de neus van een walvis of dolfijn) bovenin hun hoofd, dat ze kunnen openen en sluiten om te ademen. Waar ze ook in verschillen van mensen, is dat dolfijnen bewust moeten ademhalen, dat wil zeggen dat ze erbij moeten nadenken als ze in- en uitademen.

… ooit poten hebben gehad?
Miljoenen jaren geleden hadden dolfijnen poten. Als je het skelet van een dolfijn goed bekijkt, zie je dat er bij de buik twee lange, dunne botten zitten. Dat zijn misschien de overblijfselen van de achterpoten. Sommige wetenschappers denken dat de voorouders van de dolfijn daar ooit mee over land hebben rondgelopen.

… meer tanden hebben dan krokodillen?
Als dolfijnen tandartsen hadden, zouden die het druk hebben! Een dolfijn heeft heel lange kaken, waar wel 250 witte, puntige tanden in kunnen zitten.

… hun eten niet kauwen?
Ook al hebben ze een mond vol tanden, toch kauwen dolfijnen hun voedsel niet. Ze slikken het in zijn geheel in en verteren het in hun maag. Die tanden dienen alleen om hun prooi stevig vast te houden.

… het leuk vinden om samen te werken?
Dolfijnen leven met elkaar samen en zijn erg afhankelijk van elkaar, voor de vriendschap en om te overleven. Dolfijnen zwemmen samen in groepen, meestal van ongeveer twaalf dieren. Maar soms komen die groepen samen en vormen grote kuddes van honderden dolfijnen! Zulke kuddes kunnen zich over vele kilometers zeeoppervlak uitbreiden. Vaak jagen dolfijnen samen, omdat ze zo een groter gebied kunnen bestrijken als ze op zoek zijn naar scholen vis. En soms werken ze ook samen om een grote school vis op een kluitje samen te drijven. Dan scheuren ze om de beurt snel door de gevangen vissen om er flink van te eten!

… de hulpjes van vissers zijn?
Al meer dan 150 jaar vertellen vissers verhalen over dolfijnen die hen helpen door de vis in hun netten te drijven. Tuimelaars in het zuiden van Brazilië geven de vissers een signaal als het tijd is om hun netten uit te werpen. Maar wat hebben die dolfijnen daar aan? Blijkbaar zijn ze dol op de restjes die de vissers overboord gooien.

… elkaar bij de naam noemen?
Dolfijnen ‘praten’ met elkaar door te fluiten en gebruiken ‘namen’ om zich van elkaar te onderscheiden. Wetenschappers die bestuderen hoe dolfijnen met elkaar communiceren, denken dat in het wild levende dolfijnen daar een speciale combinatie van hoge tonen voor gebruiken. Iedere dolfijn kiest zijn of haar eigen ‘naam’, meestal bij de eerste verjaardag.

… ook babysitters hebben?
Voor een pasgeboren dolfijn is het erg belangrijk dat dolfijnenmoeders met elkaar samenwerken. Deze ‘moedergroepen’ bestaan uit vrouwtjes die de moeder helpen tijdens de geboorte van de baby. Ze blijven ook in de buurt om te helpen met babysitten.

… ook in rivieren leven?
Al wonen de meeste dolfijnensoorten wel in het zoute water van de oceaan, toch zijn er ook soorten die in zoet water leven. Zoals de Gangesdolfijn in Azië, de boto of Amazonedolfijn en de franciscanadolfijn in Zuid-Amerika. Men denkt dat de baiji of Chinese vlagdolfijn in het wild is uitgestorven, maar tot 2006 leefde hij nog in Chinese rivieren.

… hun kinderen leren gereedschap te gebruiken?
Toen onderzoekers voor het eerst iets raars zagen op de snuit van een dolfijn in Shark Bay, in het westen van Australië, dachten ze dat het een gezwel was. Maar het bleek een spons te zijn, die was afgebroken van de zeebodem. De dolfijnen gebruikten de sponzen als een soort handschoen. Ze zetten ze op hun snuit om niet gestoken te worden door steenvissen. Steenvissen wonen op de bodem van de zee en hebben heel giftige stekels op hun rug. De spons lijkt ook te helpen om de vissen op te jagen die zich op de zeebodem verstoppen. Zodra ze wegzwemmen eten de dolfijnen ze op!

… kunnen surfen?
Als boten door het water varen, maken ze een golf aan de voorkant, bij de boeg. Dolfijnen kunnen surfen op die boeggolf. Dat is heel slim, want zo komen ze veel sneller vooruit dan ze alleen ooit zouden kunnen!

… niet echt kunnen glimlachen?
De glimlach van een dolfijn zit vast. Hij hoort bij hun lijf en heeft niks te maken met hoe de dolfijn zich voelt. Dolfijnen kunnen de spieren van hun gezicht niet bewegen zoals wij. Daarom kan het lijken of een dolfijn toch glimlacht terwijl hij gewond is of heel erg ziek.

…wel echte wilde dieren zijn?
Dolfijnen kunnen onvoorspelbaar en agressief zijn – voor elkaar, maar ook tegen mensen. We moeten ze respecteren, omdat het prachtige, maar ook wilde dieren zijn.